1396/08/28 | عضویت | ورود | ارتباط با ما | در باره ما | بازار تئاتر      
 
   
 
 
  چاپ     پسندیده شده:(0 )   تعداد بازدید :(24 )
«اخککندو» آیینی‌سنتی را به تئاترشهر برگرداند

هادی عامل‌هاشمی از اجرای نمایشی ایرانی در تالار قشقایی می‌گوید

گفت‌وگو

مینا صفار

 

نمایش «اخککندو» نوشته محمد مساوات و با کارگردانی هادی عامل‌هاشمی این روزها مهمان سالن قشقایی مجموعه تئاترشهر شده است. این نمایش که یکی از آثار برگزیده هفدهمین جشنواره تئاتر آیینی‌سنتی بوده است، شهریورماه سال94 روی صحنه رفته بود و این روزها بعد از گذشت حدود 22 ماه توانسته است اجرای عمومی خود را تجربه کند. به بهانه اجرای «اخککندو» با هادی عامل‌هاشمی؛ طراح، آهنگساز، نوزانده و کارگردان این نمایش گفت‌وگو کرده‌ایم.

 

نمایشنامه «اخککندو» را محمد مساوات نوشته است. در این نمایش شاهد هستیم که بخشی از لغزگویی‌های نمایش بر شانه ترانه‌های قدیمی پیش می‌برید که البته کمی تغییر داده شده‌اند. این بخش برعهده خودتان بود یا محمد مساوات این قسمت را در نمایشنامه درنظر گرفته بود؟

این نمایش کاملا با نمایشنامه محمد مساوات متفاوت است. این متن بسیار معمولی‌تر بود چون من از او یک نمایشنامه تخت‌حوضی خواسته بودم و او این نمایشنامه را از قدیم داشت و به من داد. همچنین تخت‌حوضی معمولا متن ندارد و بیشتر بر پایه بداهه یا به‌صورت کارگاهی پیش می‌رود. در این نمایشنامه تنها یک جن بود که سبب آزار و اذیت اهالی خانه می‌شد. من تصمیم گرفتم جن را با تکنیک دیگ‌به‌سر نشان دهم و اصلا این تکنیک تم کارگاه ما شد. یا مثلا آینه بازی یک تکنیک بسیار قدیمی است که باز هم در نمایشنامه مساوات وجود نداشت و من آن را به نمایش افزودم. در مورد ترانه‌ها هم خودم آ»‌ها را امتحان کردم تا از شوخی‌های گاها سخیفی که در نمایش‌های تخت‌حوضی انجام می‌شود، دوری کنم.

باتوجه به این‌که سنگلج خاستگاه تئاتر ایرانی است و نمایش شما هم در حوزه تئاتر آیینی‌سنتی قرار می‌گیرد، از جنبه جلب مخاطب بهتر نبود در آن تماشاخانه نمایش را اجرا کنید؟

 از ابتدا اصرار داشتم در مجموعه تئاترشهر نمایشم را اجرا کنم چون اغلب نمایش‌هایی که در فضای آیینی‌سنتی قرار دارند، در تماشاخانه سنگلج روی صحنه می‌روند. به‌نوعی سنگلج به مامن و خاستگاه این نوع تئاتر تبدیل شده است. دکتر علی رفیعی، 15 سال پیش می‌گفت که حسن تئاترشهر این است که مجموعه‌ای دارد با چند سالن و می‌تواند تنوع خوبی داشته باشد. اگر قرار باشد تمام این سالن‌ها تنها یک نوع تئاتر اجرا کنند، نه به نفع مخاطب است و نه به نفع تئاتر! من حالا می‌فهمم منظور او چه بوده است. باید به مخاطب تئاترشهر اجازه انتخاب بدهید. پیمان شریعتی؛ مدیر فعلی مجموعه تئاتر شهر رویکرد خوبی دارد. او به من گفت که تمایل دارد «اخککندو» در این تماشاخانه اجرا شود تا تنوع بیشتری را در آثار مجموعه تئاترشهر شاهد باشیم. اکنون هم شرایط بر همین منوال است، در چهارسو، نمایش «مده‌آ؛ فصل دوم» اجرا می‌شود، نمایش عروسکی بزرگسال «چمدان و سگ ملوس» و «هفت روز از تیر شصت» در سایه روی صحنه می‌روند، در قشقایی بعد از اجرای «اخککندو»، یک نمایش بسیار مدرن به‌نام «صبحانه در غروب» اجرا می‌شود و در سالن اصلی تئاترشهر هم یک نمایش بیگ‌پروداکشن را شاهد هستیم. هر مخاطبی که به مجموعه تئاترشهر بیاید، می‌تواند نمایشی را باتوجه به سلایق و علایق خود انتخاب کند.

یکی از اتفاق‌هایی که در نمایش «اخککندو» شاهد هستیم، این است که برخلاف سایر نمایش‌ها، گروه موسیقی در یک گوشه نیستند، بلکه روی صحنه حضور دارند و حتی توجه مخاطب در زمان ورود به سالن، بیشتر به گروه موسیقی معطوف می‌شود. آیا این بخش هم براساس تئاتر ایرانی در نظر گرفته شده است؟

این اتفاق، یکی از اصول نمایش تخت‌حوضی است و خلاقیت من نیست. بخش مهمی از این نوع تئاتر که مدت‌هاست مغفول مانده است و کارگردان‌های جوانی که به سمت این نوع تئاتر می‌روند، به آن توجهی ندارند و مغفول مانده است؛ بخشی است که در قدیم به آن، پشت‌تخته می‌گفتند. وقتی نمایش تخت‌حوضی اجرا می‌کنید، نباید بخش بغل و پشت حوض را نادیده بگیرید و باید برای آن‌ها هم طراحی داشته باشید. به همین دلیل بازیگران دور تخت‌حوض می‌نشینند، با بازیگرانی که روی صحنه حضور دارند، تعامل دارند و به آن‌ها انرژی می‌دهند. شرایط موسیقی هم بر همین منوال بود. در دیگر گونه‌های تئاتر ایرانی هم وضعیت بر همین منوال است؛ البته موسیقی و تئاتر تخت‌حوضی ارتباط تنگاتنگ‌تری دارند و جا داشت حتی بیشتر این دو بخش را درهم‌تنید و این گروه بیشتر در نمایش مشارکت داشته باشد. یکی از گونه‌های تئاتری که امروزه به‌شدت مغفول مانده است، تئاتر موزیکال است. البته ما سینمای موزیکال هم نداریم! درحالی‌که سینمای کودک به‌شدت به این بخش احتیاج دارد. ما در ایران افسانه‌ها و قصه‌های بسیار خوبی داریم اما متاسفانه هیچ کاری در این زمینه نشده است درحالی‌که تمام ما در کودکی افسانه‌های خارجی را در قالب فیلم دیده‌ایم و با آن‌ها ارتباط برقرار کرده‌ایم. البته در آن دوران آثاری همچون «دزد عروسک‌ها» و چند فیلم مرحوم علی حاتمی را دیده‌ایم که در این فضا اتفاق می‌افتد اما امروزه جای خالی این نوع برخورد با سینما و تئاتر کاملا احساس می‌شود.

در «اخککندو» شاهد شیوه تئاتری با نام «دیگ به‌سر» هستیم. در این شیوه اجرایی، شکم بازیگر دیده می‌شود و روی پوست او نقاشی چهره کشیده می‌شود. چه شد که در اجرای‌تان این بخش را تغییر دادید؟

بله؛ در دیگ‌به‌سر، شکم بازیگر تیغ زده می‌شود و روی پوست او نقاشی کشیده می‌شود. نمی‌توانستیم به‌دلیل مسئله ممیزی شکم بازیگر را نشان دهیم. در ابتدا برای حل این مشکل، به‌سراغ عروسک رفتم و عروسک اخککندو را ساختم اما بخش تبدیل سیاه به دیگ‌به‌سر را نگه داشتم تا شکل بدوی این نوع اجرا را ببیند. شاید تماشاگر از دیدن تغییر لباس سیاه خسته شود اما لازم بود مخاطب این بخش را ببیند درنتیجه از تکنیک دست‌پوشی که در تعزیه مرسوم است استفاده کردم و تمام جزئیات را به مخاطب نشان دادم. برای بخش سیاه، با شورای نظارت صحبت کردم و آن‌ها قبول کردند لباس استرچ به بازیگر بپوشانیم و روی آن، نقاشی صورت را انجام دهیم. حرکات شکم بازیگر دیده می‌شود اما به‌اندازه شرایطی که به‌صورت طبیعی این شیوه اجرا شود، نیست.

همچنین در بخش دیگ ‌به‌سر شاهد هستیم که از مهندسی صدا که تکنیکی نو در تئاتر ایران محسوب می‌شود استفاده کرده‌اید و همچنین در پشت‌صحنه از نور استفاده کرده‌اید و سایه‌بازی مدرنی را به‌وجود آوردید که داستان را روایت می‌کند. مرز تلفیق شدن تئاتر ایرانی با تکنولوژی چقدر است؟

البته در گذشته در دیگ صحبت می‌شد و باز هم صدا اکو می‌شد اما شیوه اجرایی ما کمی فرق می‌کند. در سایر بخش‌ها، از تکنولوژی برای تاثیرگذاری بیشتر استفاده کرده‌ایم. در اجرای جشنواره، از چهار کتل استفاده کرده بودیم که چهار ستون خانه را تشکیل می‌دادند و ما در زمانی‌که صحبت روح می‌شود، این کتل‌ها را حرکت می‌دادیم و به این شیوه فضای رعب‌ووحشت را ایجاد می‌کردیم اما به‌دلیل دو اجرایی بودن سالن در زمان اجرای عمومی و زمان‌بر بودن نصب کردن کتل‌ها، ناچرا شدیم و از آن‌ها صرف‌نظر کنیم. درنتیجه تصمیم گرفتیم روی عروسک از رنگ‌هایی استفاده کنیم که در نور ماوراءبنفش رفله دارند و مکان قرارگیری او را در باکس پشت‌صحنه قرار دادیم و در آن بخش از نور ماوراءبنفش استفاده کردیم تا تداخل نور به‌وجود نیاید. وقتی این اختلاف سطح را طراحی کردیم، بخش‌هایی همچون گذرها، عبورها، مکان‌های دیگر و... را نیز در این بخش در نظر گرفتیم.

فاصله بسیار طولانی میان اجرای «اخککندو» در قالب جشنواره تئاتر آیینی‌سنتی و اجرای عمومی این نمایش اتفاق افتاده است. چرا برای نمایشی که منتخب این جشنواره بوده و باید ضمانت اجرایی می‌داشت، این میزان برای اجرای عمومی دچار مشکل شده است؟

کمتر از دو ماه دیگر، هجدهمین جشنواره بین‌المللی نمایش‌های آیینی‌سنتی برگزار می‌شود و ما تازه توانستیم نسبت به اجرای نمایش «اخککندو» اقدام کنیم! یکی از مهم‌ترین دلایل این اتفاق، تعویض مدیریت در تئاترشهر بود. با مدیر قبلی این مجموعه قرار گذاشته بودم و با بازیگران هم هماهنگ کرده بودم که چه زمانی اجرا کنیم اما این اجرا به تعویق افتاد و ما نتوانستیم از حضور هدایت هاشمی بهره ببریم. البته همه تقصیرها بر گردن مدیر سالن نیست، وقتی گروه پرجمعیتی داشته باشید، نمی‌توانید برنامه‌ریزی درستی کنید. در یک دوره قرار بود در تماشاخانه سنگلج نمایش را اجرا کنیم. علی عابدی؛ مدیر تماشاخانه سنگلج زمانی را برای اجرا در این تماشاخانه مقرر کرد. هدایت هاشمی که بازیگر نقش سیاه این نمایش بود، نتوانست در آن زمان ما را همراهی کند در نتیجه ما از اجرا در این سالن انصراف دادیم. در این دوره هم برنامه‌های اجرای ما با هدایت هاشمی جور درنیامد اما پیمان شریعتی به من گفت که اگر در این زمان اجرا نروم، نمی‌توانم فرصت دیگری را برای اجرای نمایشم پیدا کنم.

 

دغدغه‌ای به‌نام بازنگری آیین‌های کهن

روزگاری دستیار مرحوم سعدی افشار بودم و می‌دیدم به‌راحتی و تنها با یک تیتر، یک تئاتر بسیار عالی به مخاطب ارائه می‌دادند. این روزها چنین هنرمندانی که مهارت بسیار زیادی داشته باشند، بسیار کم پیدا می‌شوند. همچنین متاسفانه در این گروه‌ها هم بسیار درجا زده شد. متاسفانه تئاتر تخت‌حوضی بیات شده است. ما تعدادی جوان تحصیلکرده تئاتر هستیم که می‌خواهیم در سال 1396 تخت‌حوضی جدید اجرا کنیم. من به‌دنبال احیا کردن و بازنگری آیین‌های کهن هستم و در این مسیر تلاش کرده‌ام. سعی کرده‌ام این آیین‌ها را به‌روز کنم تا بگویم که تئاتر آیینی ما پویاست و می‌تواند جریان داشته باشد. اگر به تخت‌حوضی یا دیگر گونه‌های تئاتر ایرانی به‌عنوان یک تکنیک اجرایی نگاه کنید، درمی‌یابید قابلیت‌های بسیار زیادی برای اجرا دارند. به‌عنوان مثال با تکنیک‌های تعزیه حتی می‌توانید «هملت» را اجرا کنید. ایده اصلی اجرای «اخککندو» هم به همین دلیل شکل گرفت. سالیان سال است که کسی دیگ ‌به‌سر یا بقال ‌بازی را روی صحنه تئاتر نیاورده است.



 
   
منبع : روزنامه صبا
تاریخ : (25,تیر,1396)
ارسال شده توسط : مینا صفار
 
کلمات کلیدی :اخککندو، جشنواره تئاتر آیینی‌سنتی، محمد مساوات، هادی عامل‌هاشمی، اخککندو
نظر کاربران    
ایمیل :
متن پیام :  
 
  تمامی حقوق این سایت متعلق به بازار تئاتر می باشد  
  ایده وطرح از Ali Sadeghikhah
اجرا و پشتیبانی توسط MRT  & DIAMOND