1396/06/28 | عضویت | ورود | ارتباط با ما | در باره ما | بازار تئاتر      
 
   
 
 
  چاپ     پسندیده شده:(0 )   تعداد بازدید :(40 )
نقدی صادقانه به‌جای تمسخر غرض‌ورزانه

رضا جعفرمدار از اجرای نمایش «عمل کشتن» با رویکرد خودانتقادی می‌گوید

گفت‌وگو

مینا صفار

از روز یک‌شنبه 22 مردادماه ساعت 20:30 مجموعه تئاتر پایتخت میزبان نمایش «عمل کشتن» با نویسندگی و کارگردانی رضا جعفرمدار شده است. هدیه اصفهانی، حمید رشید، علی خسروجردی، علی‌رضا شاندیز، امید شوندی، عدنان فراهانی، پریا قانع، سینا کولانی، غزاله مشعشعی و آزاده مشعشعی در این نمایش به ایفای نقش می‌پردازند. در خلاصه نمایش «عمل کشتن» آمده است: «در یک شهر بی‌نام‌ونشان، یک جشنواره تئاتر درحال برگزاری است و گروه‌های مختلفی از کشورهای جهان برای اجرا آمده‌اند. این جشنواره در یک روز برگزار می‌شود و به دلیل عدم امکانات همه در یک سالن مشترک اجرا می‌روند. در این جشنواره نمایشنامه‌هایی از شکسپیر، ادیپ، اوریپید، اوژن یونسکو و نویسندگانی دیگر با محوریت خشونت انسان مدرن اجرا می‌شود.» به بهانه این اجر با رضا جعفرمدار؛ نویسنده و کارگردان نمایش «عمل کشتن» گفت‌وگو کرده‌ایم.

 

در نمایش «عمل کشتن»، شاهد شش اپیزود هستیم که در هریک از آن‌ها یک نمایش در مقابل داوران جشنواره اجرا می‌شود و به‌نوعی نقدی را بر جشنواره‌هایی که این روزها شاهد آن‌ها هستیم وارد می‌کند. چه شد که این تم را برای نمایش خود در نظر گرفتید؟

ما گروهی بودیم که از دانشگاه به جهان تئاتر وارد شدیم. خود من اغلب اجراهایی که داشته‌ام در قالب اجرای عمومی بوده است اما دیگر دوستانم که هم‌دوره‌ای بوده‌ایم، همواره تلاش کرده‌اند از طریق جشنواره‌ها خود را نشان بدهند. درنتیجه دوستانم هزینه‌هایی را متقبل می‌شوند و مدت‌زمانی طولانی را به تمرین می‌پردازند تا بتوانند در جشنواره‌ها حضور پیدا کنند و از این طریق دیده شوند و بتوانند به اجرای عمومی برسند که برای اغلب دوستان این اتفاق نمی‌افتد. سال گذشته نمایش «ملکه زیبای لی‌نین» نوشته مارتین مک‌دونا را در تماشاخانه ارغنون به اجرای عمومی رسانده بودم اما می‌دیدم برخی از دوستانم امیدوار بودند از طریق جشنواره تئاتر دانشگاهی آثارشان دیده شود و به اجرای عمومی برسد اما هرچه قدر تلاش کردند سالن بگیرند و نمایششان را به اجرای عمومی برسانند، این اتفاق میسر نشد. در همان زمان ایده‌ای به ذهنم رسید. در شهری بی‌نام‌ونشان جشنواره‌ای برگزار می‌شود. «عمل کشتن» که نام این نمایش است به از بین رفتن گروه‌های نمایشی اشاره دارد.

در کنار این نقد، به بحث تبعیض در جشنواره‌ها هم اشاره کرده‌اید. به‌عنوان‌مثال به یک گروه خارجی که هفت‌سال است یک نمایش را در کشورهای مختلف اجرا می‌کند، 61 هزار دلار پرداخته شده است اما به گروه‌های داخلی سیصد‌هزار تومان به‌عنوان کمک‌هزینه داده می‌شود. این بخش از نمایش، درددل اغلب گروه‌هایی است که در جشنواره‌ها حضور پیدا می‌کنند.

واقعا این اتفاق می‌افتدم. گروهی که در جشنواره تئاتر فجر سی‌وچهارم در تالار وحدت اجرا کردند، مبلغ بسیار بالایی دریافت کرده بودند اما در همان دوران کمک‌هزینه‌های گروه‌های ایرانی بسیار اندک بود. البته سیصدهزار تومان نبود اما بالاترین مبلغی که به گروه‌های ایرانی پرداخت کرده بودند، هشت‌میلیون تومان بود. برای من این میزان هزینه در شرایطی که هشتاددرصد سالن‌های تئاتر ما صندلی استاندارد ندارند، اتفاق غریبی بود. ای‌کاش پنجاه‌هزار دلار برای صندلی‌های سالن‌های تئاتر هزینه می‌شد! صندلی‌های تئاتر ما باعث سیاتیک می‌شود. شاید اگر مبلغ کمتری هزینه صندلی‌های تئاتر ما بشود، تماشاگران با شرایط بهتری می‌توانند تئاتر ببینند!

«عمل کشتن» پروژه‌ای بسیار سنگین است، این نمایش به‌ظاهر 10 بازیگر دارد اما هفت بازیگر این نمایش در شش اپیزود بازی می‌کنند که هرکدام شخصیت‌پردازی، طراحی‌نور و لباس خاص خود را دارد. درآوردن این تعداد فضای متفاوت کار به‌شدت دشواری است؛ کمی درباره پروسه تمرین این نمایش بگویید.

پنجم آبان‌ماه سال گذشته تمرین‌های نمایش «عمل کشتن» آغاز شد. حدود 10 ماه، هر روز، چهار ساعت تمرین کردیم. البته تمرین‌ها با دو گروه بازیگر انجام می‌شد. تمرین‌ها را به‌صورتی پیش برده بودم که بازیگران اپیزودها، بازیگران نقش داوران را نمی‌شناختند! حتی زمانی‌که یک‌ماه به اجراها باقی مانده بود بازیگران اپیزودها به من می‌گفتند داوران چه شدند. البته گروه بازیگرانی که نقش داوران را بازی می‌کنند، دو یا سه‌بار به‌عنوان مهمان سر تمرین‌های بازیگران اپیزودها آمده بودند اما من آن‌ها را به بازیگران معرفی نکرده بودم. یک‌ماه هم با حضور داوران نمایش را تمرین کردیم که درواقع اجراهای جنرال محسوب می‌شد و نمایش را آماده کردیم.

آیا بازیگران اپیزودهای نمایش نمایشنامه‌های کاملی که بازنویسی کرده‌اید را خوانده بودند یا تنها بخش مربوط به این نمایش را در اختیارشان قرار داده بودید؟

خیر؛ آن نمایشنامه‌ها را نخوانده بودند. حتی متن این نمایش را هم کامل نخوانده بودند. در اوایل تمرین، اپیزود به اپیزود متن را در اختیارشان قرار می‌دادم. البته در جریان ایده کلی نمایش بودند.

در «عمل کشتن» شاهد شش نمایش هستیم که برای حضور در جشنواره انتخاب شده‌اند. سه نمایشنامه از آثار معروف دنیا انتخاب شده‌اند و در سه نمایشنامه دیگر اعلام می‌شود که یک تئاتر مستند داریم، یک تئاتر جدی که به‌قدری تعمدا بد بازی می‌شود که به‌ کمدی میل می‌کند و یک نمایشنامه با تم اجتماعی انتخاب شده است. کمی درباره پروسه انتخاب این آثار بگویید.

سه اپیزود نخست برداشت آزادی از نمایشنامه‌های «ماراساد»، «ادیپ» و «مده‌آ» و سه نمایشنامه دیگر را برای این اجرا نوشته‌ام. در انتخاب و نگارش نمایشنامه‌ها تلاش کردم در یک ژانر خاص نمایشنامه‌های فرعی را ننویسم. نمی‌خواستم تمام آثار گروتسک، ترسناک و... باشند و در ژانرهای مختلف نمایشنامه‌ها را انتخاب کرده‌ام. در این میان تنها حلقه اتصال، تم خشونت است. در مورد بخش مربوط به داوران، تلاش کردیم زاویه دید سه داور را در نظر بگیریم. حتی تلاش کردیم با چیدمان صحنه در این اپیزود و نور عمومی‌ای که در نظر گرفته‌ایم، به این فضا نزدیک شویم. معمولا رسم است که در زمان تعویض صحنه‌ها نور حضور نداشته باشد اما من با این نور عمومی، شرایط هرج‌ومرج و شلوغی‌ای که در زمان برگزاری جشنواره‌ها وجود دارد را نشان دادم.

البته هرکدام از این نمایش‌ها به‌گونه‌ای شخصیت‌پردازی و طراحی شده بود که می‌توانست به‌صورت کامل به‌عنوان نمایشی مستقل اجرا شود. آیا این اقتباس‌ها را کامل نوشته‌اید یا فقط بخشی از آن‌ها را برای این اجرا اقتباس کرده‌اید؟

هر سه نمایشنامه اقتباسی به‌صورت کامل نوشته شده‌اند اما تلاش کردم فعلا در این قالب آن‌ها را نشان دهم. شاید در آینده این آثار را به‌صورت مستقل روی صحنه ببریم. شاید تماشاگران متوجه نشوند اما هیچ‌کدام از سه نمایش اقتباسی از ابتدا آغاز نمی‌شوند. در اپیزود نخست بخش پایانی «ماراساد» اجرا می‌شود، در اپیزود دوم قسمت نهایی «ادیپ» توسط گروه به صحنه می‌رود و در «مده‌آ» نمایش از نیمه آغاز می‌شوند.

باتوجه به این‌که نمایش پروسه 10 ماهه تمرین را از سر گذرانده است، آیا طراحی‌ها به‌صورت کارگاهی انجام شد یا از ابتدا طرحی در ذهنتان بود و براساس آن پیش رفتید؟

همواره مدت‌زمان تمرین‌های گروه ما طولانی است. در ابتدا قالب کلی کار؛ یعنی خطوط، رفتار، میزانسن‌ها و... را طراحی می‌کنیم و سپس وارد جزئیات می‌شویم و حتی ایده‌پردازی در بخش دوم صورت می‌گیرد. در این پروسه ممکن است نمایش به یک کار کاملا گروهی تبدیل شود و هرکدام از اعضا، ایده‌های خود را به نمایش اضافه کنند.

کمی درباره طراحی‌صحنه که توسط سینا ییلاق‌بیگی انجام شده است هم توضیح دهید. چون در این نمایش شاهد هستیم که سازه‌های فلزی بسیار زیادی ساخته شده است تا بتوان طراحی‌های مناسبی برای شش نمایشی که در این اثر اجرا می‌شوند، ساخت.

دکور نمایش به‌نظر حجیم می‌آید اما زمانی‌که همه‌چیز را جمع می‌کنیم، مساحت بسیار اندکی را به خود اختصاص می‌دهد. برای نصب کردن این سازه‌ها هم حدود 10 تا 12 دقیقه زمان نیاز داریم. سازه دیگری هم در صحنه است که به‌فراخور هر نمایش، تغییر شکل می‌دهد و به‌صورت قراردادی به چیزهای مختلفی تبدیل می‌شود. ایده دکور ما از ابتدا به این شکل نبود و در پروسه تمرین به این طراحی رسیدیم. دوماه باقی‌مانده به اجرا، این طراحی تصویب شد. البته از ابتدا قرار بود از فلز برای طراحی‌صحنه استفاده کنیم.

نور هم شرایط بسیار خاصی دارد چون باید هفت نمایش را به مخاطب نشان دهد؛ شش اپیزود که متادرام هستند و یک نمایش که در جریان است. باتوجه به سه‌اجرایی بودن سالن پایتخت، از نظر نوری به مشکلی برنخوردید؟

خوشبختانه مسئولان سالن کاملا با ما همکاری کردند. حدود 30 پروژکشن در اختیار ما قرار دادند تا بتوانیم به‌راحتی طراحی‌های نوری را به انجام برسانیم. واقعا مسئولان سالن با ما بسیار همکاری کردند.

«عمل کشتن» در قالب طنز و پارودی نقدهایی را به جامعه تئاتری ما و فضای جشنواره‌ای وارد می‌کند؛ استقبال اهالی تئاتر از این نمایش به چه صورت بوده است؟

اگر بنا بود واقعیت‌ها را نشان دهیم، «عمل کشتن» بسیار نمایش تلخی از آب درمی‌آمد و شاید تماشاگر کار را پس می‌زد. شاید تماشاگر عام هم نمایش را درک نمی‌کرد. برای این‌که کمی فضای نمایش را تلطیف کنیم، از طنز بیشتری استفاده کرده‌ایم. کمی برای نمایش جو منفی ایجاد شده است. ما گروهی جوان هستیم و دوست داریم در صنف خودمان، خودمان را اثبات کنیم. دوست داریم افراد باتجربه‌تر و بزرگان تئاتر نمایش ما را ببینند و از نظراتشان بهره‌مند شویم اما متاسفانه با اغلب دوستان که تماس گرفتیم، یک جمله شنیدیم: «همان کاری که ما را مسخره می‌کند!» اصلا این اتفاق در نمایش ما نیست. من حتی به این نمایش به‌عنوان یک اثر اعتراضی یا تمسخرآمیز نگاه نمی‌کنم! این نمایش تنها یک نقد صادقانه است. حتی برای مراسم افتتاحیه هم مشکل داشتیم و کسی برای افتتاح آن نمی‌آمد.

 

بررسی خشونت به سبک «بورژوای کثیف»

«عمل کشتن» تحت عنوان گروه تئاتر «بورژوای کثیف» اجرا می‌شود؛ کمی درباره این گروه توضیح دهید.

این گروه از سال 1393 تاسیس شده است. در آن زمان سه نفر بودیم، من به‌عنوان نویسنده و کارگردان حمید رشید و امید شوندی به‌عنوان بازیگر در گروه حضور داشتند. هدف ما در این گروه، بررسی خشونت بود. حتی «ملکه زیبای لی‌نین» که نخستین اجرای این گروه بود از این‌رو انتخاب شده بود که بن‌مایه نمایشنامه درباره خشونت است و نوعی خشونت پنهان در این نمایشنامه به چشم می‌خورد. در «عمل کشتن» هم همین رویه را پیش گرفته‌ایم.



 
   
منبع : روزنامه صبا
تاریخ : (6,شهریور,1396)
ارسال شده توسط : مینا صفار
 
کلمات کلیدی :عمل کشتن، رضا جعفرمدار، دیه اصفهانی، حمید رشید، علی خسروجردی، علی‌رضا شاندیز، امید شوندی، عدنان فراهانی، پریا قانع، سینا کولانی، غزاله مشعشعی، آزاده مشعشعی، بورژوای کثیف، پایتخت
نظر کاربران    
ایمیل :
متن پیام :  
 
  تمامی حقوق این سایت متعلق به بازار تئاتر می باشد  
  ایده وطرح از Ali Sadeghikhah
اجرا و پشتیبانی توسط MRT  & DIAMOND